Интернетте немесе әлеуметтік желілерде «Қазір ақша алыңыз», «Тегін диагностика», «Бүгін ғана үлкен жеңілдік» деген жарнамаларды жиі кездестіреміз. Алғашында мұндай ұсыныстар заңды әрі тиімді болып көрінеді. Алайда олардың артында азаматтарды несиеге немесе бөліп төлеуге мәжбүрлейтін алаяқтық схемалар жасырынуы мүмкін.
№1 схема. «Бөліп төлеуді қолма-қол ақшаға айналдырамыз»
Бұл схемада алаяқтар азаматқа қымбат смартфонды, ноутбукты немесе басқа да сұранысқа ие техниканы бөліп төлеуге рәсімдеуді ұсынады. Кейін сол тауарды бірден сатып алып, қолма-қол ақша береміз деп уәде етеді.
Алайда іс жүзінде жағдай мүлде басқаша өрбиді.
Кейбір жағдайда техника құнының тек жартысына жуығы ғана төленеді. Ал сатып алушы банк алдындағы бөліп төлеу міндеттемесін толық көлемде өтеуге мәжбүр болады.
Тағы бір жағдайда алаяқтар техниканы алып кеткеннен кейін байланысқа шықпай қояды. Нәтижесінде азамат техникасыз да, қарызсыз да қалмайды – несие оның атына рәсімделген күйінде қалады.
Кейде бұдан да күрделі тәсілдер қолданылады. Техниканы кепілге қойғандай болып, қосымша келісімдерге қол қойғызады. Кейін түрлі айыппұлдар мен өсімпұлдарды негізсіз есептеп, қарыз сомасын бірнеше есе көбейтіп жібереді.
Есте сақтаңыз: бөліп төлеу шарты сатып алушының атына рәсімделеді. Сондықтан банк алдындағы барлық жауапкершілік те сол адамның мойнында болады.
## №2 схема. «Тегін қызмет» ақырында несиеге ұласады
Алаяқтар тұрғындарды «терезелерді тегін тексеру», «денсаулықты тегін диагностикалау», «косметологтың тегін кеңесі» немесе «су сүзгісін жеңілдікпен орнату» сияқты ұсыныстармен қызықтырады.
Тексеру барысында мамандар міндетті түрде күрделі ақауларды немесе шұғыл шешуді қажет ететін мәселелерді «анықтайды». Осыдан кейін дәл бүгін ғана жарамды жеңілдік немесе арнайы акция ұсынылатынын айтып, келісімшартқа бірден қол қоюға көндіреді.
Көп жағдайда азаматтар қызмет көрсету туралы шартқа қол қойдым деп ойлайды. Бірақ кейін құжаттардың ішінде банк несиесі немесе бөліп төлеу туралы шарттың да болғаны белгілі болады.
Қызмет сапасыз көрсетілсе немесе компания мүлдем жоғалып кетсе де, банк алдындағы несие міндеттемесі сақталады. Өйткені банк өз міндетін орындап, қаражатты компанияның шотына аударып қойған болады.
## Алаяқтықты қалай тануға болады?
Төмендегі белгілер байқалса, ерекше сақ болған жөн:
* бөліп төлеуді тек қолма-қол ақша алу үшін рәсімдеуді ұсынса;
* қаржылық мәселелерді «тексерусіз» немесе «оңай шешіп береміз» деп уәде етсе;
* шешімді дәл қазір қабылдауға асықтырса;
* келісімшартты мұқият оқуға мүмкіндік бермесе;
* барлық уәделерді тек ауызша айтып, құжатпен растамаса;
* компания туралы нақты ақпарат бермесе.
## Өзіңізді қалай қорғауға болады?
Мамандар мынадай қарапайым қағидаларды ұстануға кеңес береді:
* қолма-қол ақша алу мақсатында несие немесе бөліп төлеу рәсімдемеңіз;
* кез келген құжатқа қол қоймас бұрын оны толық оқып шығыңыз;
* рәсімделіп жатқан құжаттың ішінде несие немесе бөліп төлеу шартының бар-жоғын нақтылаңыз;
* қысым көрсетіп, асықтырып жатқан жағдайда шешім қабылдамаңыз;
* компанияның заңды қызметін, ресми сайтын, мекенжайын және пікірлерін алдын ала тексеріңіз.
Ең бастысы – асықпаңыз. Құжаттарды мұқият қарап шығуға жұмсаған бірнеше минут сізді ұзақ жылдарға созылатын қарыздан және сот дауларынан сақтап қалуы мүмкін.
**Дереккөз:** Fingramota.kz сайтының материалдары негізінде.
