Күн сайын Көкшетау қаласының тұрғындары түрлі тауарлар сатып алып, әртүрлі қызметтерді пайдаланады: тұрмыстық техника сатып алады, сервистік орталықтарға жүгінеді, ұйымдармен келісімшарттар жасайды. Алайда кейде сатып алынған тауардың сапасы немесе көрсетілген қызмет күтілген нәтижеге сәйкес келмей жатады. Мұндай жағдайларда тұтынушы өз құқықтарын біліп, қайда және қалай көмек алуға болатынын түсінуі маңызды.
Тұтынушылардың құқықтарын қорғау жүйесі азаматтардың бұзылған құқықтарын қалпына келтіруге және тұтынушылар мен кәсіпкерлер арасындағы дауларды әділ шешуге бағытталған.
Ақмола облысында тұрғындардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау бағытындағы жұмыстар тұрақты түрде жүргізілуде. Азаматтардың өтініштері мен мамандардың көмегінің арқасында көптеген даулы мәселелер сотқа дейінгі тәртіппен шешілуде. Жұмыс жүргізілген кезеңдердің бірінде өңір тұтынушыларына жалпы сомасы 53 млн теңге көлемінде қаражат қайтарылды. Бұл көрсеткіш азаматтардың құқықтарын қорғау тетігінің тиімділігін көрсетеді.
Нақты мысал: Көкшетау тұрғынына ақаулы тоңазытқыштың толық құны қайтарылды
Осындай мысалдардың бірі — Көкшетау қаласы тұрғынының өтініші. Азамат құны 199 990 теңге болатын тоңазытқыш сатып алған. Алайда сатып алғаннан кейін бірнеше ай өткен соң тұрмыстық техника істен шыққан. Кепілдік жөндеу жүргізілгеніне қарамастан, ақау қайта пайда болып, тауарды әрі қарай пайдалану мүмкін болмаған.
Тұтынушы өз құқықтарын қалпына келтіру мақсатында Ақмола облысы бойынша Сауда және тұтынушылардың құқықтарын қорғау департаментіне жүгінді.
Департамент мамандары Қазақстан Республикасының «Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы» Заңының нормаларын түсіндіріп, сатушыға қойылатын талаптарды ұсыну тәртібі және тауардан кемшілік анықталған жағдайда тұтынушының құқықтары туралы түсіндірме жұмыстарын жүргізді.
Қабылданған шаралардың нәтижесінде дау реттеліп, сатушы тұтынушының талаптарын негізді деп таныды. Сатып алушыға сапасыз тауар үшін төленген қаражаттың толық сомасы — 199 990 теңге қайтарылды.
Бұл жағдай тұтынушының сапалы тауар талап етуге, ал заң талаптары бұзылған жағдайда тауарды жөндеуді, ауыстыруды немесе ақшасын қайтаруды талап етуге құқығы бар екенін көрсетеді.
Тұтынушылардың құқықтарын бұзғаны үшін кәсіпкерлердің жауапкершілігі күшейтілуде
Қазақстанда тұтынушылардың құқықтарын қорғау саласындағы заңнама жетілдірілуде. Кәсіпкерлер сатып алушылардың заңды талаптарын орындамаған жағдайда жауапкершілікке тартылады.
2025 жылғы 15 наурыздан бастап тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы заң талаптарын бұзудың жекелеген түрлері бойынша ескерту орнына әкімшілік айыппұлдар қолданылуда. Атап айтқанда, тұтынушының өтінішін уақытылы қарамау, тауарды айырбастау немесе қайтару туралы заңды талаптарды орындаудан бас тарту сияқты жағдайлар үшін жауапкершілік қарастырылған.
Айыппұл мөлшері:
• жеке тұлғалар үшін — 5 АЕК;
• шағын кәсіпкерлік субъектілері үшін — 10 АЕК;
• орта кәсіпкерлік субъектілері үшін — 15 АЕК;
• ірі кәсіпкерлік субъектілері үшін — 25 АЕК.
Мұндай шаралар сатушылардың жауапкершілігін арттыруға және халыққа көрсетілетін қызмет сапасын жақсартуға бағытталған.
Тұтынушылар өз құқықтарын қалай қорғай алады?
Мамандар Көкшетау тұрғындарына келесі қарапайым ережелерді сақтауды ұсынады:
• тауарды сатып алғанын растайтын чектерді, шарттарды, кепілдік талондарын және басқа да құжаттарды сақтау;
• тауарды сатып алу және қызмет көрсету талаптарын мұқият зерделеу;
• кемшілік анықталған жағдайда сатушыға немесе қызмет көрсетушіге жазбаша талап қою;
• ұйымдармен жүргізілген хат алмасуларды және жауаптарды сақтау;
• мәселені өз бетінше шешу мүмкін болмаған жағдайда тұтынушылардың құқықтарын қорғау органдарына жүгіну.
Заң тек азаматтардың қаржылық мүдделерін ғана емес, сонымен қатар олардың қауіпсіз, сапалы тауар алуға және тауар немесе қызмет туралы толық әрі нақты ақпарат алуға деген құқықтарын қорғайды.
Өз құқықтарын білу әділдікті қалпына келтіруге мүмкіндік береді
Көкшетау тұрғынының ақаулы тоңазытқыш үшін 199 990 теңгені қайтарып алуы — өз құқықтарын білу және уақтылы көмекке жүгіну арқылы тұтынушының мүддесін тиімді қорғауға болатынын көрсететін нақты мысал.
Тұтынушылардың құқықтарын қорғау — тек заң талаптарының сақталуын бақылау ғана емес, сонымен қатар азаматтар мен бизнес арасындағы өзара сенімді қарым-қатынасты қалыптастыратын маңызды құрал.
Халықтың құқықтық сауаттылығы жоғары болған сайын, тауарлар мен қызметтер нарығындағы жауапкершілік те арта түседі.
Қазақстан Республикасы
Сауда және интеграция министрлігінің
Ақмола облысы бойынша
Сауда және тұтынушылардың
құқықтарын қорғау департаменті
